Jan Kees Helms : "Flash"

DÚjÓ vu

In een flits ben je soms weer terug
In de hand van je broer, of zijn rug
In je lege stoel, als een geest
In je afwezigheid op een feest
In mijn hoofd als een waarschuwende stem
Ik schrik, maar ben niet bang

Het doet pijn en het troost
Het is vertrouwd, maakt me boos
Ik houd me sterk en ben weerloos
Het is nu, maar niet helemaal
Als het verleden in een nieuw verhaal

Sacha Geenen (2004)


In december 2003 werd ik onaangenaam verrast met een bloederige su´cide tijdens mijn werk als psychiatrisch verpleegkundige. Al tijdens mijn werk liepen de su´cide en het overlijden van een dierbare oom door elkaar. Bij beide situaties waren mijn zintuigen overprikkeld, omdat beide wijzen van sterven buitengewoon waren. Mijn oom was twee jaar daarvoor gestorven in zijn slaap en is twee weken na zijn overlijden gevonden na berichten van bezorgde buren. Samen met mijn ouders heb ik zijn huis opgeruimd en zijn begrafenis voorbereid.

Een paar dagen voor de su´cide was onverwachts de vader van Sacha Geenen overleden aan een hartstilstand. Met haar was ik bezig foto's te maken van haar kersverse moederschap voor de fotoserie "The Ideal Copy". In haar situatie liepen het prille leven en dood wreed door elkaar. Haar vader heeft zijn kleindochter slechts zes weken mogen meemaken. De zorg voor haar baby bood dusdanig veel steun en afleiding aan Sacha en haar familie dat deze periode dragelijk bleef.



De confrontatie met de onaangekondigde dood komt onbeschermd binnen. Door middel van afleiding en een zekere alertheid worden associaties met de onaangekondigde dood op afstand gehouden. Maar tochů. Een paar maanden later kwamen de beelden van de su´cide en de dood van mijn oom in volle hevigheid naar boven. Op de meest onverwachte momenten drongen zich de bloederige beelden zich op mijn netvlies en kwamen herinneringen aan mijn oom naar boven. Ik merkte dat herinneringen en beelden aan elkaar gekoppeld werden en dat de werkelijkheid verandert na verloop van tijd. Mijn verhaal wordt gekoppeld aan het verhaal van Sacha, want iedereen heeft zijn eigen proces en associaties. "Flash" is zowel een persoonlijk onderzoek naar de (ver)werking van flashbacks als de artistieke interpretatie hiervan en een document over het effect van verlies van dierbare mensen.



"Flash" is een installatie waarin het volgende fenomeen wordt verbeeld. Geluiden, beelden of geuren roepen onverwachts, als een dief in de nacht, geluiden, beelden, geuren of herinneringen aan de ingrijpende gebeurtenis of aan de plotseling overleden oom of vader op. De huidige situatie vermengt zich als het ware met de situatie van toen.
Op twee monitoren is een tijd lang een close-up van huid te zien. Plotseling wordt dit beeld ruw verstoord door een geluid of beeld. Te denken valt aan reflecties van rood licht in het water of de kat die iedere dag om 16.00 uur op vensterbank wacht op de thuiskomst van zijn baasje. De flashback is kort te zien en huid vult het beeldscherm. De flashbacks van Sacha en mij worden tegelijkertijd getoond, maar iedere monitor vertelt zijn/haar eigen verhaal in een afzonderlijk ritme. De monitoren staan dusdanig opgesteld dat de toeschouwer niet tegelijkertijd naar de monitoren kan kijken, maar wel verandering in het beeld kan opmerken. Op deze manier wordt het effect van flashbacks benaderd. De flashbacks kunnen mooi, ontroerend, boos, beangstigend, vrolijk of verdrietig zijn.
Naast de twee video's is er een fotoserie te zien waarin wordt verbeeld hoe ik mij verhoud ten opzichte van de onaangekondigde overleden dierbare personen. Sacha verwoordt dit proces door middel van gedichten. Dit is geen statische positie, maar is afhankelijk van tijd, plaats en stemming en zal bestaan uit diverse foto┤s en gedichten.



Deze pagina is bedoeld om mensen op de hoogte te houden van de vorderingen van het projekt. Het is de bedoeling dat de installatie getoond wordt op diverse plekken, zoals in galeries culturele centra, tijdens festivals en conferenties. Daarnaast kan het videomateriaal gebruikt als studiemateriaal.

boek Flash

contact: deeez@antenna.nl of bel naar 06-14963693

fotografie en video: Jan Kees Helms
gedichten: Sacha Geenen en Jan Kees Helms
muziek: dj Fix en deeez!

Try-out: 16 en 17 oktober 2004 > Studio Deeez! te Amersfoort tijdens Staalkaart Amersfoortse Kunstenaars. De reakties van bezoekers zijn op Flash-reakties te lezen.


Expositie:
3 - 24 december 2004 > D'r Brikke-oave - Brunssum
22 januari - 26 februari 2005 > Fotoexpo202 - Amersfoort
12 mei 2005 > Symfora groep - Amersfoort ter gelegenheid van de Dag van de Verpleging. Tevens presentatie van het boek Flash
22 juni - 19 augustus 2005 > drie zelfportretten uit de serie Flash in boekhandel De Rooie Rat in Utecht.
6 oktober 2005 > Zorgcentrum Nijenstede - Amersfoort ter gelegenheid van de Internationale Dag van de Palliatieve Zorg. Bezoekers krijgen het boek Flash gratis.

Tijdens de opening op 3 december 2004 hield Alejandra Slutzky in D'r Brikke-oave te Brunssum een openingswoord. Klik hier voor de tekst.

3 februari 2005 werd in het kader van de expositie 'Reflecties' een interview en presentatie van en over het werk van Jan Kees in Fotoexpo 202 gehouden. Het beeldverslag is hier te lezen.

Dit projekt komt tot stand met hulp van bovengenoemde personen, Olaf Helms, Bertus Helms, Anouk Schippers, Harry Geenen, Marit Auee, Norb Mommersteeg, Andrea Sickmann en de leerlingen van de Titus Brandsmaschool in Brunssum en met subsidie en sponsoring van de Gemeente Amersfoort, Smulders Audiovisueel en Go4Art Lijstenmakerij.